Kosova‘nın ikinci büyük şehri olan Prizren, Balkanlar‘ın en etkileyici tarihî şehirlerinden biridir. Şar Dağları’nın eteklerinde, Ak Drin (Bistritsa) Nehri’nin kıyısında konumlanan bu güzel şehir, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış. Prizren Gezi Rehberi nde sizler için listeledik.
Osmanlı döneminde (1455-1912) sancak merkezi olan Prizren, Balkanlar’da Saraybosna ve Üsküp‘ten sonra en çok tarihî caminin bulunduğu şehirdir. Şehir, muhteşem camileri, medreseleri, hamamları, tekkeleri ve tarihî köprüleriyle açık hava müzesi niteliğinde.
Şehrin sokaklarından yürürken etrafta Türkçe kelimeler duyabilirsiniz biraz daha dikkatli dinlediğinizde burdaki halkın tamamen Türkçe konuştuğuna şahit olacaksınız. Prizren’i keşfederken 570 yıldır Prizren’de yaşayan ev sahibi Türk aileleri tanımaya hazır olun.
İçindekiler
Prizren Gezi Rehberi Haritası
1. Arasta Camii; Bir Minare Bin Hikaye
Prizren’in tarihi çarşısında göğe doğru uzanan yalnız, sade, güçlü ve mağrur bir minare, size “Ben buradayım!” der gibi el sallar. Bu minare, bir zamanlar şehrin en canlı noktasında yükselen Arasta Camii‘nden günümüze kalan tek hatıradır. 1526 yılında ünlü akıncı ailelerinden Gazi Evrenos Beyin oğlu Yakup Bey tarafından yaptırılan bu zarif yapı, ismini bulunduğu çarşıdan almıştı.
İlginçtir ki, Arasta Camii başlangıçta bir mescit olarak inşa edilmiş, altında dükkanların bulunduğu fevkani (yüksekte) bir yapıydı. Ancak 1775 yılında minber eklenerek camiye dönüştürülmüş. Sanki şehrin tüccarlarına “Hem ticaretinizi yapın, hem de ibadetinizi aksatmayın” der gibiydi.
Ne yazık ki 1853 yılında büyük bir yangın camiyi harap etmiş, ama Prizrenli esnafın dayanışmasıyla yeniden ayağa kalkmış. 1911‘de bir kez daha tamir görmüş. Ancak 1963 yılında dönemin siyasi karışıklıkları sırasında Sırplar tarafından yıkılmış, geriye sadece bugün gördüğümüz minare kalmış. Şimdi bu minare, Prizren’in baki kalan yüzünü bizlere gösterircesine, asırlardır aynı noktada dimdik ayakta durarak şehrin hafızasını canlı tutuyor. Konumu görmek için tıklayın
2. Prizren Gazi Mehmed Paşa Hamamı; Balkanlar’ın En Meşhur Hamamı
Prizren şehir merkezinde yer alan Gazi Mehmed Paşa Hamamı, Balkanlar’ın en büyük üç hamamından biri olarak kabul edilir. 1574 yılında İşkodra sancak beyi Gazi Mehmed Paşa tarafından inşa ettirilen bu muhteşem yapı, Osmanlı mimarisinin en nadide örneklerinden biridir.
Hamam, kadınlar ve erkekler için ayrılmış iki bölümden oluşuyor bu sebepten Balkan coğrafyasındaki çifte hamamların en güzel örneklerinden birisi. 1926 yılına kadar aktif olarak hizmet veren tarihi yapı, 1944 yılında tamamen kapatılmıştır. Konumu görmek için tıklayın
3. Gazi Mehmed Paşa Camii; Namı Diğer Bayraklı Camii
Prizren’in en görkemli yapılarından biri olan Gazi Mehmed Paşa Camii, halk arasında daha çok “Bayraklı Camii” olarak bilinir. 1573 yılında İşkodra Sancak Beyi Gazi Mehmed Paşa tarafından yaptırılan bu muhteşem eser, şehrin siluetinde asırlardır ihtişamını koruyor.
Caminin en ilginç özelliklerinden biri, yapımı tamamlandığında yaşanan mucizevi olaydır. Rivayete göre, Gazi Mehmed Paşa caminin açılışında kapının önüne gelmiş ve “Ey cami, helal para ile yapıldıysan açıl!” demiş. O anda caminin kapısındaki kilit kendiliğinden açılıvermiş. Bu rivayet, caminin ne kadar titizlikle ve helal kazançla inşa edildiğinin bir göstergesi olarak bugün bile anlatılmaya devam ediyor.
Osmanlı mimarisinin en güzel örneklerinden biri olan caminin içine girdiğinizde, göz alıcı süslemeleri ve ferah atmosferiyle kendinizi adeta bir sanat galerisinde hissediyorsunuz. Kubbesi, minaresi ve avlusuyla tam bir mimari şaheser olan yapı, yanındaki medrese, kütüphane ve hamamıyla birlikte bir külliye oluşturuyor.
Caminin medresesi 1947 yılına kadar eğitim vermeye devam etmiş. Kütüphanesi ise din, tıp, matematik ve tarih üzerine pek çok değerli yazma eseri barındırıyor. Eğer Prizren’i ziyaret ederseniz, bu tarihi yapıyı mutlaka görmelisiniz. Özellikle ikindi vakti güneş ışıklarının caminin pencerelerinden süzülüşü, unutulmaz bir manzara sunuyor. Konumu görmek için tıklayın
4. Kukli Mehmed Bey (Saraçhane) Camii
Halveti tekkesi ve Çifte Hamam’ın hemen yanında, Arasta Camii minaresinin karşısında şirin, zarif ve aynı zamanda asırlara meydan okuyan bir eser daha göreceksiniz, Kukli Mehmed Bey (Saraçhane) Camii. Kukli Mehmed Bey Prizren’e pek çok eser inşa ettirmekle birlikte Prizren dışında da pek çok han kervansaray ve tekke inşa ettirmiş önemli bir hayır sahibidir.
1531 yılında dönemin önemli valilerinden Mehmed Kukli Bey tarafından inşa edilen bu muhteşem yapı, Osmanlı mimarisinin zarif örneklerinden biri. Caminin en dikkat çekici özelliklerinden biri olan minaresi, sağ tarafta yer almakta ve yüksek, sivri yapısıyla göz alıcı bir görünüm sergiliyor.
Cami, tarih boyunca çeşitli onarımlar görmüş, 1994 yılında yapılan kapsamlı onarımda ahşaptan yapılmış olan özgün mahfil sökülerek yerine beton sütunlu ve döşemeli yeni bir mahfil yapılmış, iç duvarlar kum ve kireçten oluşan harçla sıvanmış.
2009 yılında yaşanan bir yangın sonrası tekrar onarım gören cami, Kukli Mehmed Bey‘in zengin vakfiyesi sayesinde günümüze kadar ayakta kalmayı başarmış. Vakfiyede, kervansaraylarda konuklardan ücret alınmayacağı ve hizmet edenlere ikişer akçe yevmiye verileceği belirtilmiş, ayrıca vakıf giderlerinin karşılanması için taşınmaz mallardan başka nakit olarak 50.000 gümüş sikke de bağışlanmış. Konumu görmek için tıklayın
5. Prizren Halveti Tekkesi; Asırlık Manevi Huzur Merkezi
Prizren’in tarihi Saraçlar Sokağı‘nda, şehrin manevi dokusunu asırlardır dokuyan Halveti Tekkesi, sadece bir yapı değil, adeta ruhları arındıran manevi bir liman. Balkanlar’ın en önemli Halveti tasavvuf merkezlerinden biri olan bu mübarek mekan, yüzyılların bilgeliğini ve manevi derinliğini günümüze taşıyan eşsiz bir hazine.
Ohrid’deki Pir Mehmed Halveti dergahına bağlı olan tekke, Kırçova ve Berat tekkeleriyle birlikte oluşturduğu manevi ağın önemli bir düğüm noktasıdır. Burada her sabah namazından sonra sunulan geleneksel kahve ikramı, tekkenin misafirperverliğinin ve sıcaklığının bir sembolü haline gelmiş. Kahveci Dede‘nin, postnişinden sonra tekkenin en önemli görevli olması, bu geleneğin ne denli kıymetli olduğunun bir göstergesidir.
Tekkenin manevi atmosferi, mevsimlere göre farklı mekanlarda gerçekleştirilen zikir merasimleriyle daha da derinleşir. Yazın açık havada yapılan zikirler gökyüzüne yükselirken, kışın kahve ocağı denilen kapalı mekanda gerçekleştirilen zikirler, manevi bir tefekkür ortamı inşa eder. Çeşmenin üzerindeki Halveti fesi, tekkenin kimliğinin ve tarihi devamlılığının sessiz bir şahididir.
Günümüzde de aktif olan Halveti Tekkesi, modern dünyanın koşuşturması içinde kaybolanlara huzur ve sükunet vadeden bir sığınak olmaya devam ediyor. Özellikle mübarek gün ve gecelerde düzenlenen zikir meclisleriyle bölge halkının manevi dünyasını aydınlatıyor. Konumu görmek için tıklayın
6. Taş Köprü; Prizren’in İki Yakasını Kavuşturan Tarih
Prizren’in tarihi dokusunun en görkemli yapılarından biri olan Taşköprü, şehrin kalbinde asırlardır dimdik ayakta duruyor. Arnavutça’da “Ura e vjetër e gurit” yani “Eski Taşköprü” olarak bilinen bu muhteşem yapı, Osmanlı mimarisinin Balkanlardaki en güzel örneklerinden biri. Yemen Fatihi Sinan Paşa‘nın babası Ali Bey‘in himayesinde 15. yüzyılın sonları ya da 16. yüzyılın başlarında inşa edilen köprü, 1533 tarihli vakfiye kayıtlarında da yer alıyor.
Sarımtırak kesme taşlarla örülen ve üzeri kaldırımla kaplanan köprü, bir ana göz ve iki yan gözden oluşan muhteşem mimarisiyle göz kamaştırıyor. Ana gözün 10 metrelik genişliği ve 5 metrelik yüksekliği, yan gözlerin ise 2.00 x 4.20 metrelik ölçüleri, köprünün ne denli ustaca tasarlandığının kanıtı. Toplam 28.50 metre uzunluğunda ve 4.20 metre genişliğindeki bu mimari şaheser, 1948’de devlet koruması altına alınmış. 1979’daki büyük selde hasar gören köprü, halkın ve devletin gayretleriyle 1982’de aslına uygun şekilde yeniden inşa edilerek bugünkü ihtişamlı görünümüne kavuşmuş. Konumu görmek için tıklayın
7. Sinan Paşa Camii; Bir Osmanlı Vezirinin Prizren’e Armağanı
Prizren’in kalbinde, Şadırvan Meydanı‘na nazır bir konumda yükselen Sinan Paşa Camii, asırların ihtişamını günümüze taşıyan muhteşem bir mimari şaheserdir. Arnavutluk’un Luma bölgesindeki Vil köyünde dünyaya gelen ve hayatını Osmanlı Devleti’ne hizmetle geçiren Sofu Sinan Paşa‘nın 1615 yılında memleketi Prizren‘e armağan ettiği bu görkemli yapı, Kosova’nın en yüksek ve en büyük camisi olma özelliğini taşıyor.
Beylerbeyi ve vezirlik makamlarında bulunan, İstanbul ağalığından Bosna beylerbeyliğine uzanan parlak bir kariyere sahip Sinan Paşa‘nın eseri olan cami, muntazam kesme taşlardan örülen duvarları, 45 metre yüksekliğindeki zarif minaresi ve sekizgen kasnağa oturan muhteşem kubbesiyle şehrin siluetine asalet katar. Dışarıdan sade görünümüne karşın, içeride adeta bir sanat galerisini andırır. Kubbeden mahfile, mihraptan duvarlara kadar her köşesi bitkisel motifler, mimari manzaralar ve göz alıcı süslemelerle bezenmiştir.
Ana kubbenin merkezinde Nur Suresi‘nin yazılı olduğu yuvarlak madalyon, etrafını saran stilize bitkisel motiflerle birlikte manevi bir atmosfer oluşturur. Mihrap yarım kubbesindeki dört minareli, tek kubbeli cami tasviri ve yeşillikler içindeki manzara kompozisyonları, sanki bir pencereden cennet bahçelerine bakıyormuş hissi uyandırır. Bu eşsiz süslemeler, Sinan Paşa‘nın sadece bir devlet adamı değil, aynı zamanda sanata ve estetiğe değer veren bir ruh inceliğine sahip olduğunun da göstergesidir.
Tarih boyunca çeşitli badireler atlatan, Bulgar ve Sırp işgalleri sırasında mühimmat deposu olarak kullanılan, ancak her seferinde yeniden ayağa kalkan bu muhteşem eser, bugün hâlâ ihtişamını ve manevi atmosferini koruyarak, Prizren’in en değerli simgelerinden biri olarak, hem banisinin hem de Osmanlı medeniyetinin izlerini geleceğe taşımaya devam ediyor. Konumu görmek için tıklayın
8. Prizren Namazgahı; Fatih Sultan Mehmed Han Yadigarı
Prizren’in manevi atmosferinde asırlardır yankılanan en eski Osmanlı eserlerinden biri olan Namazgah, Fatih Sultan Mehmet Han‘ın şehri fethettiği 21 Haziran 1455 tarihinde inşa edilmiştir. Bu tarihi mekân, Prizren’deki ilk Osmanlı mimari eseri olma özelliğini taşırken, aynı zamanda fethin ve İslam’ın şehirdeki varlığının da somut bir nişanesi olarak yükseliyor.
Ne var ki, 1912 yılında Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesiyle birlikte, Sırp işgalcilerinin yıkımı sonucu bu tarihi yapı büyük zarar görmüş. Geriye yalnızca tek bir dikili taş kalması sebebiyle halk arasında “Kırık Cami” olarak anılan bu manevi miras, uzun yıllar boyunca adeta şehrin yaralı vicdanı olarak sessizce beklemiş. Ancak tarih her zaman kendini yeniden inşa etme gücüne sahip.
Nitekim 2001 yılında, Türkiye Cumhuriyeti‘nin destekleriyle, Namazgah eski mimari özellikleri korunarak yeniden inşa edilmiş ve Prizren’in manevi dokusundaki yerini tekrar almıştır. Bugün bu yapı, hem bir ibadet mekânı hem de Osmanlı-Türk kültür mirasının önemli bir temsilcisi olarak şehrin kültürel atmosferine önemli katkılar sağlamaya devam ediyor. Konumu görmek için tıklayın
9. Şadırvan; Bir Efsanenin Merkezi
Prizren’in kalbi Şadırvan Meydanı’nda, tarihi Sinan Paşa Camii‘nin gölgesinde yer alan şadırvan, şehrin en romantik efsanelerinden birine ev sahipliği yapıyor
Rivayet odur ki, Prizren’e gelen misafirler şadırvanın dört çeşmesinden de su içerlerse, kısmetleri açılır ve Prizren’den bir yar bulup evlenirlermiş. Belki de bu yüzden yüzyıllardır şadırvan, şehrin en canlı buluşma noktası olmaya devam ediyor.
Şadırvan Meydanı, sadece bir su yapısı değil, aynı zamanda şehrin kültürel ve sosyal hayatının merkezi konumunda. Tarihi Sinan Paşa Camii’nin önünde yer alan bu zarif yapı, orijinal halini koruyarak günümüze kadar gelmeyi başarmış.
Kim bilir, belki siz de bir gün Şar Dağları‘nın eteklerindeki bu güzel şehre yolunuz düşer ve şadırvanın dört çeşmesinden su içersiniz. O zaman sakın şaşırmayın eğer kendinizi bir Prizren düğününde bulursanız! Konumu görmek için tıklayın
10. Prizren Kalesi; Şar Dağlarının Heybetli Yapısı
Şar Dağları’nın heybetli eteklerinde, şehre tepeden bakan Prizren Kalesi, muhkem bir duruş sergiliyor. Ortaçağ’dan kalma bu muhteşem yapı, hem Sırp hem de Osmanlı dönemlerinin izlerini taşıyor ve şehrin en etkileyici noktalarından biri.
Ne yazık ki, 1912’deki Balkan Savaşı sırasında kale içindeki yapılar tamamen havaya uçurulmuş. Ama bugün bile kaleden baktığınızda, minarelerin, kilise kulelerinin ve tarihi yapıların oluşturduğu büyüleyici bir Prizren manzarası sizi karşılıyor. Sanki bir zaman makinesiyle yüzyıllar öncesine yolculuk yapıyorsunuz!
Kalenin en ilginç özelliği, şehrin üç farklı dilini – Arnavutça, Türkçe ve Sırpça – konuşan insanların ortak buluşma noktası olması. Kim bilir, bu surlar arasında kaç aşk hikayesi, kaç kahramanlık destanı yazıldı… Konumu görmek için tıklayın
